Οι αρματωμένοι και οι καβαλάρηδες Αη-Συμιώτες φημίζονται για τις χορευτικές τους ικανότητες. Υπέροχες και θεαματικές είναι οι χορευτικές τους αναπαραστάσεις, που θυμίζουν λαϊκά δρώμενα στους δρόμους, τις πλατείες και γενικά την ύπαιθρο.

Ιδίως όταν οι Αη-Συμιώτες ανεβαίνουν στο μοναστήρι φτάνουν σχεδόν στην έκσταση και τότε είναι που πετιέται ένας και με μοναδικό παλμό και καταπληκτική ηθοποιία χορεύει τον «χορό του πεθαμένου» πιστεύοντας ότι έτσι ξαναζωντανεύει τα ηρωικά χρόνια της σκλαβιάς, χωρίς να υποψιάζεται πόσο πιο βαθιά τον τραβούν αυτή τη στιγμή οι ρίζες της φυλής του.

Ο «χορός του πεθαμένου» είναι η πιο χαρακτηριστική αησυμιώτικη φιγούρα, αναπαράσταση. Το θέμα του χορού, που διαρκεί πέντε με δέκα λεπτά, αναφέρεται στη φιλία. Ο χορός αρχίζει από μια παρεξήγηση του καπετάνιου κι ενός άλλου παλικαριού της παρέας. Ο αρματωμένος διατάζει τα όργανα να σταματήσουν. Ο καπετάνιος τον ρωτάει:

-Γιατί σταμάτησες τα όργανα;

Ο αρματωμένος απαντάει: -Γιατί έτσι θέλω και χτυπά τον καπετάνιο. Αμέσως βγάζουν τις κάμες και αρχίζουν να μονομαχούν. Ύστερα από λίγο η κάμα του καπετάνιου βυθίζεται στο πλευρό του αντιπάλου, ο οποίος σωριάζεται κάτω.

Ενώ “ξεψυχάει”, ο νικητής όρθιος πάνω του κουνάει θριαμβευτικά την κάμα. Ξαφνικά πάει να φύγει, αλλά μετανιωμένος, παρατάει την κάμα, σκύβει και μάταια προσπαθεί να ξαναφέρει στη ζωή τον “νεκρό”.

Τότε αρχίζει να θρηνεί, πετάει τη σκούφια του, χτυπάει το κεφάλι του, τραβά τα μαλλιά του και στρεφόμενος προς το μοναστήρι, ανάμεσα σε λυγμούς λέει:

-Αη-Συμιέ μου σχώρα με, δεν τόθελα!

Ο Αη-Συμιός κάνει το θάμα του κι ανασταίνει τον νεκρό, που αρχίζει τώρα ν’ αναδεύεται. Τότε ο καπετάνιος βγάζει ένα μαντίλι από το σελάχι του, σκουπίζει την πληγή, την πλένει με μυρωδικό και τον καταβρέχει με λίγο νερό. Μετά χαρούμενος τον σηκώνει, τον αγκαλιάζει και τον φιλάει. Οι δύο φίλοι δίνουν τα χέρια. Τα όργανα παίζουν πάλι και ο χορός ανάβει μ’ όλους τους πανηγυριστές που παρακολουθούσαν. Μπροστά χορεύουν οι δύο πρωταγωνιστές. Είναι ένα σφιχταγγάλιασμα της ζωής και του θανάτου και γι’ αυτό χορεύουν με επιτυχία το «χορό του πεθαμένου».

Εκτός από τον «χορό του πεθαμένου» τον τσάμικο και τον συρτό στο αησυ-μιώτικο γλέντι χορεύονται κι άλλοι χοροί. Τέτοιοι είναι το «τρίψιμο του πιπεριού», η «καρακάξα» και το «χελάκι».

Το «χελάκι» είναι ομαδικός χορός με βήματα προς τα πίσω. Οι χορευτές κρατιούνται με μαντίλια και δηλώνουν τους στενούς δεσμούς φιλίας, που ενώνουν την παρέα των Αη-Συμιωτών.

Οι αρματωμένοι και οι καβαλάρηδες φημίζονται, όπως προαναφέραμε, τόσο για τη χορευτική τους δεινότητα όσο και για την αγάπη τους στο τραγούδι. Σήμερα ελάχιστοι τραγουδούν με παραδοσιακό τρόπο. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά τους Γιάννη και Χρήστο Ξανθόπουλο, Αθανάσιο Καβάγια, Συμεών Φιλιππόπουλο, Κώστα Διαμαντόπουλο ή Κωσταντάρα, Κώστα Νούλα, Γιάννη Μαγδαληνό και Σπύρο Λαντζόπουλο. Φυσική συνέπεια του λεβέντικου και γλεντζέδικου ταπερα-μέντου τους.

Στο Μεσολόγγι άλλωστε έζησαν, έπαιξαν και τραγούδησαν μεγάλοι λαϊκοί καλλιτέχνες, που δημιούργησαν παράδοση όπως ο Θανάσης Μπαταρίας, ο Νικολός Σουλεϊμάνης, ο Χαράλαμπος Μαργέλης.

Πηγή: Από το βιβλίο Στο Πανηγύρι τ’ Αη-Συμιού του Αριστείδη Ξ. Καβάγια